باقى نماند . ابو الفرج مىگويد ، هنگامى كه معاويه تصميم گرفت ، براى پسرش يزيد از مردم بيعت بگيرد و او را به ولايت عهد خويش برگزيند ، تنها مانعى كه در اين راه وجود داشت ، وجود حسن بن على ( ع ) و سعد بن ابى وقاص بود . از اين رو مخفيانه سمّى را به وسيلهء مأمورين خود براى آن دو فرستاد ، كه بر اثر همين سم آن دو نفر از دنيا رحلت كردند . معاويه به دختر اشعث كه همسر امام حسن ( ع ) بود پيام داد ، چنانچه حسن بن على را مسموم سازى تو را به عقد پسرم يزيد در خواهم آورد ؛ و به دنبال آن به وى وعده داد كه صد هزار درهم براى او بفرستد . اما معاويه دربارهء ازدواج او براى يزيد به عهدش وفا نكرد . تنها همان صد هزار درهم را به وى بخشيد ، و مردى از قبيلهء آل طلحه وى را به همسرى خود درآورد و از او فرزندانى به دنيا آورد . روزگارى مىگذشت كه هر وقت ميان دختر اشعث و خاندانهاى ديگر نزاعى درمىگرفت قريشىها فرزندان او را چنين سرزنش مىكردند ( يا بنى مسمّة الازواج ) ( اى فرزندان زنى كه شوهر خود را مسموم ساخته است . ) ، اين ماجرا در دهمين سال سلطنت معاويه اتفاق افتاد . ابن عبد البرّ در كتاب ، استيعاب ، آورده است : قتاده و ابو بكر بن حفص گفته‌اند ، حسن بن على را همسر او كه دختر اشعث بن قيس كندى بود زهر داد . عدّه‌اى نيز بر اين عقيده بودند كه اين ماجرا به نيرنگ و فريب معاويه و بذل و بخشش وى بوده است . مدائنى مىگويد : معاويه با نيرنگ و به وسيلهء جعده دختر اشعث بن قيس كه همسر حسن بن على ( ع ) بود ، امام را مسموم كرد ، و به وى گفت ، چنانچه امام حسن را به قتل برسانى تو را به همسرى با پسرم يزيد انتخاب مىكنم و صد هزار درهم براى تو خواهم فرستاد . در اثر اين سم امام حسن ( ع ) به مدّت چهل روز بيمار شد . همين كه از دنيا برفت ، معاويه صد هزار درهم را براى او فرستاد . اما از ازدواج وى براى پسرش يزيد خوددارى كرد ، و گفت از آن بيم دارم كه به همان گونه كه با فرزند رسول اللّه ( ص ) رفتار كردى دربارهء فرزند من نيز مرتكب شوى . شيخ مفيد مىگويد : همين كه ده سال از خلافت معاويه سپرى شد ، تصميم گرفت براى پسرش يزيد از مردم بيعت بگيرد . پس در پنهانى كسى را نزد جعده دختر اشعث بن قيس كه همسر حسن بن على ( ع ) بود فرستاد كه او را وادار به مسموم ساختن امام سازد و به عهده گرفت كه چنانچه اين امر را انجام دهد با يزيد ازدواج ، و صد هزار درهم دريافت كند . جعده آن حضرت را زهر خورانيد ، و امام پس از چهل روز بيمارى دنيا را ترك كرد . سبط ابن جوزى در كتاب ، تذكرة الخواص ، از دانشمندان سيره و تاريخ نقل كرده و در ميان آنها نام ابن عبد البرّ را ذكر كرده ، مىنويسد : همسر امام حسن ( ع ) كه نامش جعده دختر اشعث بن قيس كندى بود وى را مسموم كرد ، و چنان كه شعبى مىگويد : معاويه كسى را نزد جعده فرستاد و به وى گفت : حسن بن على ( ع ) را مسموم كن . چنانچه اين امر را انجام دهى تو را به ازدواج يزيد درمىآورم و صد هزار درهم به تو خواهم بخشيد . پس همين كه امام حسن ( ع ) از دنيا رحلت كرد ، مبلغ فوق را براى او ارسال داشت ؛ اما از ازدواج وى براى